Het belang van naasten: de stille kracht achter veiligheid

Wanneer een vrouw vastzit in een giftige of gewelddadige relatie, wordt vaak gekeken naar haar situatie en naar de hulp die zij nodig heeft. Dat is terecht.

Maar achter veel vrouwen staat ook iemand anders.

Een zus. Een vriendin. Een moeder. Een buurvrouw. Een collega.

Mensen die zien dat het niet goed gaat. Mensen die luisteren, steunen en blijven hopen op een moment waarop zij klaar is om een andere keuze te maken.

Jarenlang naast iemand staan

Wat veel mensen niet zien, is dat naasten soms jarenlang betrokken blijven.

Zij horen de verhalen. Zij zien de angst. Zij maken zich zorgen. Zij vangen de tranen op.

En toch kunnen zij vaak niet doen wat ze het liefst zouden willen: iemand direct uit de situatie halen.

De beslissing om een relatie te verlaten is vaak ingewikkeld. Angst, afhankelijkheid, manipulatie, liefde, schaamte, financiële zorgen of zorgen om kinderen kunnen ervoor zorgen dat iemand blijft.

Dat maakt dat naasten soms jarenlang moeten wachten, hopen en ondersteunen.

Wat kan een naaste wel doen?

Hoewel een naaste de beslissing niet kan nemen, kan hij of zij wel een belangrijke rol spelen in de voorbereiding op een veilige toekomst.

Een van de belangrijkste adviezen is om samen een codewoord of codezin af te spreken.

Een ogenschijnlijk normale zin die betekent:

"Ik ben klaar om te vertrekken."

Wanneer die boodschap komt, kan een naaste onmiddellijk voorbereidingen treffen.

Denk bijvoorbeeld aan:

*Het regelen van een veilige opvangplek.
*Het klaarzetten van een vluchtkoffer.
*Het veiligstellen van belangrijke documenten.
*Het organiseren van vervoer.
*Het activeren van een vertrouwd netwerk.

Op die manier hoeft niet alles op het laatste moment geregeld te worden en kan een vertrek veiliger verlopen.

Daarnaast kunnen naasten helpen door gebeurtenissen vast te leggen, belangrijke informatie te bewaren en een veilige plek te blijven bieden waar zonder oordeel gesproken kan worden.

Ook naasten hebben steun nodig

Van naasten wordt vaak verwacht dat zij sterk blijven.

Maar wie luistert naar hun verhaal?

Wie helpt hen omgaan met de machteloosheid?

Wie ondersteunt hen wanneer zij na jaren van zorgen uitgeput raken?

Naasten spelen een belangrijke rol in het veiligheidsnet rondom een vrouw die te maken heeft met geweld of controle. Daarom verdienen ook zij aandacht, ondersteuning en begeleiding.

Samenwerken met hulpverlening

Wanneer hulpverlening betrokken is, zou er niet alleen aandacht moeten zijn voor het slachtoffer, maar ook voor de mensen die haar ondersteunen.

Naasten zien vaak signalen die anderen niet zien. Ze kennen de geschiedenis. Ze weten wat er speelt. Ze zijn vaak als eerste aanwezig wanneer er iets misgaat.

Door samen te werken met naasten ontstaat een sterker netwerk rondom veiligheid en herstel.

Niet omdat naasten verantwoordelijk zijn voor de oplossing, maar omdat zij een onmisbare schakel vormen.

Niemand hoeft het alleen te doen

Veiligheid ontstaat niet alleen door professionele hulpverlening.

Veiligheid ontstaat ook door de mensen die blijven luisteren, blijven geloven en blijven hopen.

Mensen die soms jarenlang naast iemand blijven staan totdat zij klaar is om de stap naar vrijheid te zetten.

 

Rode vlaggen zie je vaak pas achteraf

Er wordt veel gesproken over rode vlaggen, en dat is belangrijk. Maar wat veel mensen vergeten te vertellen, is dat rode vlaggen vaak pas achteraf echt zichtbaar worden. Als je midden in een relatie of situatie zit, zijn ze zelden duidelijk.

Vaak zijn rode vlaggen geen grote waarschuwingsborden. Het zijn kleine dingen. Een vaag onderbuikgevoel. Een opmerking die niet lekker voelt. Iets waardoor je aan jezelf gaat twijfelen. Los van elkaar lijken ze soms onschuldig.

En misschien nog moeilijker: rode vlaggen lijken niet altijd op gevaar. Soms lijken ze juist op liefde. Op zorgzaamheid. Op betrokkenheid. Op iemand die zegt dat hij je alleen maar wil beschermen. Daarom zijn ze zo moeilijk te herkennen. Het is niet dom of naïef als je ze mist. Vaak zie je pas later dat die kleine twijfels eigenlijk waarschuwingssignalen waren.

Veel mensen vragen zichzelf achteraf af: "Waarom zag ik dat niet eerder?" Maar misschien is dat de verkeerde vraag. Hoe kun je iets herkennen dat op dat moment nog niet duidelijk zichtbaar was?

Soms herken je de signalen ook pas wanneer iemand over haar relatie vertelt. Je luistert naar haar verhaal en denkt: er klopt iets niet. Niet door één grote gebeurtenis, maar door allerlei kleine dingen die samen een ongemakkelijk gevoel geven.

Maar stel dat je de rode vlaggen toch begint te zien. Wat dan?

Vaak is dat het moment waarop de situatie nog ingewikkelder wordt.

Sommige slachtoffers trekken zich terug uit schaamte, verwarring of omdat ze niet meer goed weten wat ze moeten geloven. Soms worden zij stap voor stap weggehouden bij familie en vrienden. En soms probeert de pleger zelf de omgeving in te palmen.

Naar buiten toe komt hij vriendelijk, behulpzaam en zorgzaam over. Hij maakt zich zorgen, biedt hulp aan en toont begrip. Tegelijkertijd zaait hij subtiel twijfel.

"Ze zit niet lekker in haar vel."
"Ze reageert de laatste tijd zo vreemd."
"Ik maak me zorgen om haar."
"Zo bedoelt ze het niet."

Langzaam ontstaat er een beeld van haar dat niet klopt.
Juist daardoor kunnen familie en vrienden gaan twijfelen aan wat zij zien of horen. En dat maakt het voor een slachtoffer nog moeilijker om steun te zoeken.

Daarom hoop ik altijd dat familie en vrienden haar blijven zien zoals ze werkelijk is. Dat zij zich herinneren wie ze was voordat iemand anders haar verhaal begon te schrijven.

Want mensen die haar echt kennen, voelen vaak dat er iets niet klopt. Misschien kunnen ze het niet direct benoemen, maar ze herkennen de verandering. Ze zien dat iemand stiller wordt. Onzekerder. Voorzichtiger. Minder zichzelf.

Als buitenstaander denken we vaak dat we iemand moeten redden. Dat komt voort uit liefde, zorg en machteloosheid. Maar de werkelijkheid is dat niemand een ander kan redden. Uiteindelijk kan zij alleen zichzelf bevrijden.

Wel kan zij daarbij geholpen worden door mensen die naast haar blijven staan.

Daarom is het zo belangrijk om contact te houden. Juist wanneer je ziet dat iemand keuzes maakt die je niet begrijpt. Begrijp dat zij vaak heen en weer zal gaan. Ze kan vandaag zeggen dat ze weg wil en morgen weer teruggaan. Dat betekent niet dat ze liegt of niet geholpen wil worden. Loyaliteit, hoop, schuldgevoel, liefde en angst kunnen ervoor zorgen dat iemand tegenstrijdige keuzes maakt.

Probeer een veilige haven te zijn.
Laat weten:
"Ik ben er voor je."
"Je kunt altijd bij mij terecht."
"Je bent welkom."
"Ik geloof je."

Niet door te oordelen. Niet door te dwingen. Maar door aanwezig te blijven.

Soms helpen vragen meer dan adviezen. Vragen die iemand aan het denken zetten. Kleine zaadjes die je plant.

"Vind jij het normaal dat hij je zo behandelt?"
"Vind jij het normaal dat je niet meer zelf kunt bepalen waar je heen gaat?"
"Wat zou jij tegen een vriendin zeggen als zij dit meemaakte?"

Verwacht niet dat één gesprek alles verandert. Verandering ontstaat vaak langzaam. Zaadje voor zaadje.

En als zij tien keer teruggaat, probeer dan tien keer die stabiele en veilige factor te blijven. Want juist wanneer iemand teruggaat, voelt zij zich vaak eenzaam, beschaamd of onbegrepen.

Dan kan het verschil maken als er nog steeds iemand is die zegt:
"Ik ben niet weg."
"Ik ben er nog steeds."

Vergeet daarbij ook jezelf niet. Het is zwaar om naast iemand te staan die in een ongezonde of onveilige situatie leeft. Zoek steun bij elkaar, praat met andere naasten en schakel hulpverlening in wanneer dat nodig is.

Samen kun je haar keuzes niet maken. Samen kun je haar niet redden. Maar samen kun je wel het verschil maken tussen er alleen voor staan en iemand hebben om op terug te vallen wanneer zij er klaar voor is.

Want uiteindelijk begint herstel niet altijd met vertrekken.
Soms begint herstel met één veilig persoon die blijft.

 

 

 

Nieuwe coördinator...?

Waarom een nieuwe coördinator huiselijk geweld niet genoeg is
Er komt een coördinator huiselijk geweld en kindermishandeling.
Dat klinkt fijn. Hoopvol zelfs.
Maar wie de werkelijkheid van femicide, dwingende controle en relationeel geweld van binnenuit kent, weet:
dit gaat het probleem niet oplossen.

Niet omdat de functie verkeerd is.
Maar omdat het systeem nog steeds niet begrijpt wat er werkelijk speelt.

Femicide stopt niet door beleid
We kunnen blijven hopen dat politiek, beleid of nieuwe functies het verschil gaan maken.
Maar femicide wordt niet gestopt door protocollen, vergaderlagen of stopgesprekken.

Femicide stopt wanneer we begrijpen wat er onder de oppervlakte gebeurt.
En dat begrip ontbreekt nog steeds.

Dwingende controle is geen incident, het is een dynamiek
Dwingende controle is subtiel.
Het begint klein.
Het groeit langzaam.
Het nestelt zich in het dagelijks leven, in keuzes, in woorden, in stiltes.

En wie denkt dat een dader stopt na een stopgesprek, onderschat de dynamiek volledig.
Een dader die controle verliest, verhoogt de druk.
Net zoals bij eer gerelateerd geweld.
Daar doen ze ook geen stopgesprekken, omdat men weet dat het gevaar dan juist groter wordt.

Waarom protocollen tekortschieten
Protocollen zijn gemaakt voor situaties die logisch en voorspelbaar zijn.
Maar dwingende controle is dat nooit.

Het is:
relationeel
psychologisch
emotioneel
onzichtbaar voor buitenstaanders
subtiel
gradueel

Daarom werkt een protocol niet.
Daarom werkt een checklist niet.
Daarom werkt een stopgesprek niet.

Wat wél werkt: menselijkheid, luisteren en ervaringskennis
Hulpverleners hoeven niet alles op te lossen.
Ze hoeven niet te trekken, niet te duwen, niet te versnellen.

Wat ze wél moeten doen:
naast het slachtoffer staan
ruimte maken
veiligheid bouwen
zaadjes planten
luisteren en dan bedoelen we echt luisteren
begrijpen dat elke zaak anders is, en toch hetzelfde

Slachtoffers die zelf beslissen om te gaan, gaan vaak voorgoed.
Omdat ze zélf voelen dat het van kwaad naar erger gaat.
Dat moment kun je niet afdwingen.
Je kunt het alleen ondersteunen.

Waarom ervaringsdeskundigen onmisbaar zijn
Dwingende controle is bijna onmogelijk te herkennen als je het nooit hebt geleefd.
Het zit in gevoel, in onderstroom, in kleine signalen die je alleen ziet als je ze zelf hebt ervaren.

Daarom zijn overlevers, naasten en nabestaanden zo belangrijk.

Zij zien:
de subtiele veranderingen
de blikken
de stiltes
de manipulatie die niemand anders opmerkt
de angst die niet zichtbaar is
de patronen die achteraf glashelder blijken

Dit is kennis die niet in schoolboeken staat.
Niet in protocollen.
Niet in beleidsstukken.

Dit is levensreddende kennis.

Van Stilte naar Kracht: het verhaal van binnenuit
Wij delen ons verhaal.
Het verhaal van de overlever én de naaste.
Omdat daar de echte lessen liggen.
Omdat daar de waarheid zit die het systeem nog niet begrijpt.
Omdat daar de signalen zichtbaar worden die anders onzichtbaar blijven.

Misschien kun je er een leven mee sparen.
Misschien meerdere.

Maar vooral:
Je kunt er een verandering mee starten die niet begint in politiek, maar in mensen.

Luister naar de verhalen. Echt. Oprecht.
Luister naar overlevers.
Zij kennen het van binnenuit.

Luister naar naasten.
Zij zagen de subtiele tekenen die niemand anders zag.

Luister naar nabestaanden.
Zij weten waar het misging, en wat niet gezien werd.

Samen kunnen deze stemmen een verandering teweegbrengen die geen functie, protocol of beleidsstuk ooit kan bereiken.

Dit is waar verandering begint. Niet in stilte, maar in kracht.

 

Mens… niet meer, niet minder

Femicide moet stoppen. Mooie gedachten, maar laten we eerlijk zijn: daar zullen nog wel een paar generaties overheen gaan voordat er echt verandering komt. Toch begint het ergens. Het begint bij bewustwording. Bij durven kijken naar waar het misgaat.

Want het gaat mis in de zinnen die vrouwen al eeuwen te horen krijgen:

“Als jij dit niet had gezegd, was ik niet boos geworden.”                                                                                                                                                                                                          “Je had ook niet door moeten gaan.”

Altijd ligt de schuld bij de vrouw.  Nooit steekt de man hand in eigen boezem. Het is haar schuld, had zij maar moeten bedenken wat ze zei.              En het ergste is: we zijn deze manier van denken normaal gaan vinden.

Het wordt tijd dat we elkaar als mens gaan zien. Dat we de verschillen omarmen.                                                                                                                                           We zouden elkaar kunnen versterken, maar nu breken we elkaar af.

Waar zijn mannen bang voor?                                                                                                                                                                                                                                                            Zijn vrouwen te sterk?                                                                                                                                                                                                                                                                        Waarom moeten sommige mannen ons kleineren?                                                                                                                                                                                                                      Waarom moeten zij ons pijn doen?

Dit speelt al eeuwen. En zolang we blijven doen alsof het “relatieproblemen” zijn, verandert er niets.

En vrouwen…?                                                                                                                                                                                                                                                                                              Wij vrouwen mogen elkaar ook meer steunen.  Want eerlijk: soms doen we hetzelfde als mannen.                                                                                                              We geven elkaar de schuld. We houden elkaar klein. We wijzen naar elkaar.                                                                                                                                                      Niet omdat we slecht zijn, maar omdat we dat zo geleerd hebben. Omdat het systeem ons al eeuwen verdeelt.

Hoe veranderen we dit?                                                                                                                                                                                                                                                                          Door elkaar als mens te zien. Niemand is meer of minder.  We zijn gelijk, ondanks onze verschillen.                                                                                                       Kleur, gender, afkomst het doet er niet aan af.

Mannen die vrouwen kleineren en pijn doen zijn de dader. Zij zouden hulp moeten krijgen.  Maar veel van hen vinden dat ze geen probleem hebben. Als zij niet “getriggerd” worden, is er volgens hen niets aan de hand.

 Hoe help je iemand die zich niet wil laten helpen?                                                                                                                                                                                                              Misschien begint het bij mannen onder elkaar. Maar als je nooit hebt geleerd om naar binnen te kijken, kun je ook een ander niet aanspreken.

De verandering begint klein.                                                                                                                                                                                                                                                                      In gesprekken.                                                                                                                                                                                                                                                                                                  In opvoeding.                                                                                                                                                                                                                                                                                                        In bewustwording                                                                                                                                                                                                                                                                                            In het doorbreken van oude patronen.

We hoeven niet te wachten op een nieuwe generatie. We kunnen vandaag beginnen.                                                                                                                                    Door elkaar te zien.  Als mens. Niet meer en niet minder.

En waarom ik dit schrijf?                                                                                                                                                                                                                                                                    Omdat ik het ken. Omdat ik weet hoe het voelt als schuld altijd bij jou wordt gelegd.                                                                                                                                        Ik weet hoe het is om klein gemaakt te worden, terwijl je alleen maar probeert te leven.

In ons werk als ervaringsdeskundige zien wij hoe diep deze patronen zitten. Hoe normaal ze lijken. Hoe hardnekkig ze zijn.                                            Maar ik zie ook dat het anders kan. Stap voor stap. Mens voor mens.

Wij geloven dat we elkaar kunnen dragen. Dat we kunnen stoppen met elkaar afbreken. Dat we kunnen leren om verantwoordelijkheid te nemen voor ons eigen gedrag.

Dit is waarom wij onze stem gebruiken. Waarom wij schrijven.                                                                                                                                                                          Waarom Van Stilte naar Kracht bestaat.

Omdat stilte geen oplossing is.

Maar kracht wel.

Herstellen begint vaak bij begrijpen

Om te herstellen was het voor mij belangrijk om te kunnen begrijpen.                                                                                                                                                                Waarom was dit gebeurd.                                                                                                                                                                                                                                                                  Waarom ik.                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Wat had ik nooit gezien.                                                                                                                                                                                                                                                                Waarom heb ik geen angst gevoeld in onze relatie.

Achteraf denk ik vaak: het is toch bizar.                                                                                                                                                                                                                                    Bizar dat hij de moeite nam om vanuit Rotterdam naar Hoogeveen te reizen, met het mes dat altijd op onze boot hing voor noodgevallen.                Op de boot waar ik samen met hem heb gewoond. Hij heeft ruim tweeënhalf uur moeten reizen om bij mij aan de deur te staan.                                            Waarom ging er geen knopje bij hem om. Hij had tijd genoeg om tot bezinning te komen. Maar hij had alles al voorbereid: zijn papieren lagen op zijn bed, en later hoorde ik dat hij bewust afscheid had genomen van de mensen om hem heen.  Hij wist: ik kom niet terug.

Die avond stond hij verwilderd bij mijn deur.  Er lag een dikke steen op de grond, klaar voor het geval ik niet open zou doen.                                                      Wat had ik geluk dat ik die avond niet alleen was.  Want anders had ik dit nooit kunnen schrijven. Dan had ik hier nooit over kunnen spreken.          Ik heb er vaak over nagedacht: wat maakte dat hij dit deed. Ik heb nooit de gelegenheid gehad om het hem te vragen.                                                                  Na een hele nacht omzwerven is hij de volgende ochtend voor de eerste trein gesprongen.                                                                                                                        De held.

Wat ik moeilijk vond, was het verdriet van zijn kinderen. Dat zij hun vader al zo jong moesten missen. En het verdriet van zijn vader.                              Ik had te doen met hen, hun verlies was groot, en anders dan het mijne. Gelukkig heb ik met hen kunnen spreken.  Het was een opluchting om te merken dat ze mij niet beschuldigden. Want ik voelde me schuldig. Ik was bang voor hun reactie.                                                                                                            Ik wilde antwoorden. Maar ik was me er ook van bewust dat als hij nog zou leven, mijn leven er nu heel anders uit zou zien.                                        Misschien zou ik dan wel altijd in angst leven. Misschien durfde ik me dan niet uit te spreken.

De angst ligt achter me. De vragen die ik toen graag had gesteld, heb ik losgelaten. Ik ben blij dat ik niet begrijp hoe je dit iemand aandoet.

Want ik zit gelukkig niet zo in elkaar.

 

De vrouwen zonder blauwe plekken

Er zijn veel vrouwen die in een relatie zitten en niet weten dat die relatie toxisch is. Ze voelen zich geen slachtoffer. Ze voelen zich niet mishandeld. Ze hebben geen blauwe plekken op hun lijf, maar wel op hun ziel. Het afbreken gebeurt langzaam, bijna onmerkbaar. Zo subtiel dat ze het zelf niet zien, en de omgeving al helemaal niet.

Deze vrouwen praten vaak over hun relatie. Niet omdat het slecht gaat, maar omdat ze iets voelen dat ze niet kunnen benoemen. Ze vertellen dat het mooi is, maar soms moeizaam. Ze peilen hoe het bij anderen gaat, alsof ze willen weten of hun verwarring normaal is. Vaak zitten ze nog niet zo lang in de relatie en denken ze dat het zo gaat omdat ze elkaar nog moeten leren kennen, omdat ze elkaars gewoontes nog niet weten. Hij is lief, zorgzaam, kan goed luisteren en heeft veel begrip. Dat is het beeld dat ze vasthouden.

Maar ondertussen gebeurt er iets anders. Iets dat ze niet kunnen plaatsen. Hij gooit situaties terug naar haar. Hij zegt dat het haar eigen schuld is, dat ze het anders had kunnen doen. Hij legt haar uit hoe ze moet denken, hoe ze moet voelen, hoe ze de wereld moet zien. En dan geeft hij haar een knuffel en zegt: “Goed dat ik er ben, hè.” 

Het is precies die combinatie van warmte en verwijt die haar langzaam laat verdwijnen.

Deze vrouwen zijn niet bang voor hun partner. Dat maakt het zo gevaarlijk. Ze zien het gevaar niet. Ze voelen geen dreiging. Ze denken dat dit is hoe relaties soms zijn. Dat het aan hen ligt. Dat ze moeten groeien, leren, aanpassen. En daarom komen ze bijna nooit bij de hulpverlening terecht. Niet omdat ze niet durven, maar omdat ze niet weten dat ze in gevaar zijn.

De vraag die hulpverleners vaak stellen is: “Wat hadden wij kunnen doen?” 

In mijn geval: niets.

Ik heb het bijna met de dood moeten bekopen.

En met mij zijn er veel vrouwen die in precies dezelfde dynamiek zitten. Niet omdat hulpverlening faalt, maar omdat deze vrouwen niet in beeld komen. Ze passen niet in de protocollen. Ze passen niet in de modellen. Ze passen niet in de categorieën. Ze hebben geen zichtbare signalen. Geen incidenten. Geen angst. Alleen verwarring, schuld en een partner die zegt dat hij het beste met hen voor heeft.

Wat wél werkt, is het netwerk rondom de vrouw. De mensen die haar kennen. De mensen die haar stiltes zien. De mensen die merken dat ze steeds over haar relatie praat. De mensen die voelen dat er iets niet klopt, maar het niet kunnen benoemen. Zij zijn de sleutel. Zij zijn de ogen die moeten openen.

Het is moeilijk, maar de boodschap blijft altijd hetzelfde: blijf dichtbij. Zeg wat je waarneemt, zonder oordeel. Laat haar voelen dat er iets schuurt. Laat haar nadenken over haar eigen woorden. En boven alles: hou de deur open. Altijd. Ook als ze keuzes maakt waar jij niet achter staat. Ook als ze teruggaat. Ook als ze zegt dat het weer goed is. Laat haar nooit vallen. Sta naast haar, niet tegenover haar.

Ik weet dit omdat ik het heb geleefd. Ik was één van die vrouwen zonder blauwe plekken, maar met een ziel vol littekens. En ik weet hoe weinig mensen het begrepen. Misschien zagen ze wel iets, maar ze hadden geen woorden.

Nu heb ik die woorden wel.

En daarom vertel ik dit.

 

 

 

Wat mijn lichaam deed

Wat ik me herinner van de avond dat ik werd neergestoken, is niet de pijn. Die was er niet. Mijn lichaam schakelde uit.

Ik weet nog hoe ik zijn handen om mijn keel voelde, hoe ik het mes zag, hoe hij keek. Maar het daadwerkelijke steken daar is geen herinnering aan. Geen pijn. Geen paniek. Geen bewustzijn.

Mijn lichaam deed wat veel lichamen doen bij extreem geweld: Het ging in freeze.                                                                                                                                                Het schakelde pijn uit. Het maakte me gevoelloos om te kunnen overleven.

Pas toen het gevaar voorbij was, kwam ik terug. Ik zag bloed. Ik hoorde stemmen. Maar ik voelde vooral rust.

Later leerde ik: Het lichaam beschermt ons op manieren die we niet begrijpen, juist op de meest onmenselijke momenten.

Ik deel dit niet alleen voor mijn eigen verhaal, maar ook voor mensen die iemand verloren zijn door geweld. Veel nabestaanden dragen de angst dat hun dierbare heeft geleden. Maar vaak, veel vaker dan we denken neemt het lichaam de pijn weg nog vóór het bewustzijn verdwijnt.

Vandaag gebruik ik mijn ervaring in Van Stilte naar Kracht. Niet om het verleden te herhalen, maar om betekenis te geven aan wat ik heb overleefd en om anderen een beetje rust te geven in wat ondragelijk voelt.